Yerli investorlar niyə İpoteka Fonduna cəlb olunmur?

Yerli investorlar niyə İpoteka Fonduna cəlb olunmur?

Vüqar Bayramov: “İpoteka prosesinə investorların cəlbi onun uzunmüddətli dövr üçün dayanıqlı olmasına səbəb olacaq”
Ramil Osmanov: “Hesab etmirəm ki, indilikdə investorların ipoteka kreditləşməsinə cəlbi yüksək nəticələr versin”
Nüsrət İbrahimli: “Prosesə investorların da cəlbi İpoteka Fondunun büdcəsinin artmasına gətirib çıxaracaq”


Azərbaycanda ipoteka kreditləşməsinin ümumi həcminin hələ də arzuedilən səviyyədə olmadığı heç kimə sirr deyil. Adi və sosial ipotekadan yararlanan vətəndaşların sayının azlığı rəsmi səviyyədə də etiraf olunur. Bunun əsas səbəblərindən biri isə odur ki, ipoteka kreditləşməsi üçün ayrılan vəsaitlərin həcmi elə də çox deyil. Məsələn, sosial ipoteka üçün bu il dövlət tərəfindən cəmi 20 milyon manat ayrılıb. Adi ipoteka üçün İpoteka Fondunun yerləşdirdiyi qiymətli kağızların satışından asılı olaraq 75 milyon manatın yığılacağı gözlənilir.

Halbuki, ipoteka kreditləşməsinə digər vasitələrlə də vəsaitlərin cəlb olunmasına nail olmaq mümkündür. Məsələn, Türkiyənin “AkBank”ı ipoteka kreditləşməsini həyata keçirmək üçün Azərbaycan, Türkmənistan və Fars körfəzi ölkələrindən investorlar cəlb etməyə hazırlaşır. Həmin investorların vəsaiti hesabına 1 milyard dollarlıq fond yaradılacaq. Bu fond vasitəsilə Türkiyə vətəndaşları ev almaq üçün yeni maliyyə mənbəyi əldə edəcək. Elə ölkəmizdə də təkcə istiqrazlar yolu ilə deyil, investorların köməyilə də ipoteka kreditləşməsi həyata keçirilə bilər. Maraqlıdır, Türkiyədəki bu təcrübənin ölkəmizdə tətbiqi mümkündürmü?

İqtisadi və Sosial İnkişaf Mərkəzinin rəhbəri Vüqar Bayramov bildirdi ki, ipoteka vəsaitlərinin artması üçün prosesə investorların cəlbi qaçılmazdır: “Azərbaycanda ipoteka proqramının ən ciddi problemi maliyyə mənbələrinin məhdud olması ilə bağlıdır. Bizdə yalnız ipoteka istiqrazlarının yerləşdirilməsi vasitəsilə əldə olunan gəlirlər nəticəsində adi ipoteka krediti təklif olunur. Praktik olaraq adi ipoteka kreditlərinə istiqrazların yerləşdirilməsi vasitəsilə vəsait cəlb etmək mümkün olsa da belə, onun çatışmayan cəhətləri də var. 2011-ci ildə adi ipoteka kreditinin verilməsinə cəmi 77 milyon manat vəsait ayrıldı. Sosial ipotekanın verilməsinə isə dövlət büdcəsindən 20 milyon manat vəsait xərclənib. Bizdə adi ipoteka kreditinə investorların cəlb edilməməsi və prosesin yalnız istiqrazların yerləşdirilməsi vasitəsilə həyata keçirilməsinin çatışmayan cəhəti onun uzunmüddətli dövr üçün dayanıqlı olmaması ilə bağlıdır. Çünki gələcəkdə istiqrazlara maraq azalsa o zaman adi ipoteka kreditinin verilməsi üçün maliyyə mənbələri olmayacaq. İpoteka Fondunun daha çox inzibati metodlardan istifadə edərək istiqrazların yerləşdirilməsini həyata keçirdiyini nəzərə alsaq, bu halda adi ipoteka kreditinin maliyyələşmə mənbəyi uzunmüddətli perspektivdə kifayət qədər zəif və məhduddur. Digər problem isə adi ipoteka kreditinin faiz dərəcəsinin 8 faiz olması ilə bağlıdır ki, bu da regionda ən yüksək dərəcədir. Türkiyədə adi ipoteka krediti 3,7, Rusiyada isə 4 faizlə verilir. Bizdə faiz dərəcəsinin yüksək olması vətəndaşların ipoteka kreditinə əlçatanlığının azalmasına gətirib çıxarır. Ona görə də ipoteka kreditləşməsinə investorların cəlbi olduqca vacibdir. Amma təəssüf ki, investorların ipoteka kreditinə cəlb olunması ilə bağlı tapşırıq olsa da, Nazirlər Kabineti bunu reallaşdırmadı. Bu isə ona gətirib çıxardı ki, ipoteka kreditləşməsi uzunmüddətli dövr üçün stabil qiymətləndirilmədi. Maliyyə mənbələrinin məhdudluğu üzündən hətta orta təbəqənin prosesdən yararlanması minimuma enib. İnvestorların prosesə cəlb olunması ipoteka kreditinin verilməsi üçün ayrılan vəsaitlərin artmasına səbəb olar. Belə proseslərdən istifadə edilməsinin nəticəsidir ki, Litvada İpoteka Fondunun nizamnamə kapitalı 2,3 milyard dollardır. Bizdə isə cəmi 77 milyon manat ayrılıb. Vəsaitin artması üçün də investorlar prosesə hökmən cəlb olunmalıdır. Vəsaitin artması həm də faiz dərəcəsinin aşağı salınmasına və deməli, daha çox insanın yararlanmasına rəvac verəcək”.

Əmlak Bazarı İştirakçıları İctimai Birliyinin sədri Ramil Osmanov isə qeyd etdi ki, investorların ipoteka prosesinə cəlbi üçün ilk növbədə ipoteka şərtləri sadələşdirilməlidir: “İpoteka kreditləşməsinə investorların cəlb olunması prosesi hazırkı ipoteka şərtlərilə fikrimcə, mümkünsüzdür. Ona görə mümkün deyil ki, mövcud tələblər hələ ki, ipoteka bazarında investorların cəlbinə şərait yaradan dinamikaya gətirib çıxaran səviyyədə deyil. Bu baxımdan hesab etmirəm ki, indilikdə ölkəmizdə də həmin praktikanın tətbiqi yüksək nəticələr verə bilər. Amma düşünürəm ki, Azərbaycanda da vəkil kredit təşkilatları, kommersiya banklarına Türkiyədə olduğu kimi ciddi imtiyazların verilməsi, faiz dərəcəsinin azaldılması kimi məsələlərin həyata keçirilməsi, zənnimcə, nəticə etibarilə prosesə investorların cəlbinə ciddi təkan verəcək. Lakin hazırda şərtlərdə ciddi dəyişiklik olmadığından bu barədə danışmaq tezdir. İpoteka kreditinin illik maksimum həcmi dövlətin ayırdığı vəsaitləri də əlavə etsək, Azərbaycanda cəmi 110 milyon manat civarındadır. Fikrimcə, bu rəqəm 250 milyon manat olarsa, ayrılan kreditin şərtləri sadələşdirilsə, faiz dərəcəsi aşağı salınsa, ilkin ödəniş məsələsində ciddi dəyişiklik olarsa, bu hallarda hansısa bir irəliləyişə nail olmaq və investorları bazara cəlb etmək mümkündür”.

NBA Konsaltinq Şirkətinin rəhbəri Nüsrət İbrahimli də vurğuladı ki, ipoteka vəsaitinin çox olması üçün investorların da prosesdə olması vacibdir: “Əslində ipoteka kreditləşməsinə investorların cəlb olunması istiqamətində Azərbaycanda güclü işlər gedir. Həmçinin müəyyən uğurlar da əldə olunub. Amma nə qədər investorun cəlb olunduğu barədə məlumatım yoxdur. Çünki burada təkcə fondun vəsaitlərindən söhbət getmir. Digər mənbələrdən də prosesə vəsaitlər cəlb olunur. İpoteka Fondu bu istiqamətdə çalışır. Prosesə investorların da cəlbi İpoteka Fondunun büdcəsinin artmasına gətirib çıxaracaq. Son nəticədə də verilən kreditlərin sayı və həcmi artacaq. Belədə indilikdə ipoteka kreditinə əli çatmayan potensial alıcıların imkanları artır və daha çox insan öz mənzil şəraitini yaxşılaşdırır. Son nəticədə pulların hamısı dövriyyəyə daxil olaraq burada tikinti sektorunu da gücləndirir. Tikinti sektorunun güclənməsilə iqtisadiyyatın digər sahələri də analoji vəziyyət alır. Bunların hamısı bir-birilə zəncirvari əlaqədədir”.

Rüfət NADİROĞLU

Leave A Comment